Зайны сургалт

О.Тогоо
November 21,2009
Дунд сургуулийн хүүхдүүд зурагтаар номоо үзэж байна. Шалтгааныг нь бүгд мэдэж байгаа тул энд дурдаад яахав. Айхтар шинэ зүйл биш л дээ, намайг арван жилд байхад Чой.Лувсанжав багштан зурагтаар англи хэл зааж байлаа. Үнэнхүү сонирхолтой байсан учраас хөгшин, залуу олон хүн тэр үед хориотой шахуу байсан англи хэлний зах зухтай болсон. Би ч ялгаагүй. Ялангуяа орос хэлний сайн суурьтай, гэртээ дэмжээд туслаад өгөх хүнтэй хүүхдүүд бол бараг л болоод явцан. Удалгүй Ш.Чоймаа багштан монгол бичгийн хичээл заасан. Бас л олон хүн ба, бэ, на, ну-тай болоод авсан.
Зурагтаар зааж байгаа бас интернэтэт тавьсан хичээлийг хүүхдүүд үзэж байна аа, үзэж байна. Гэхдээ нэг их сонирхохгүй байх шиг. Авууштай нэг зүйл нь хичээл, ном гэдэг чинь “залхаах” биш заавал үзэх ёстой зүйл юм байна, өвчин тахал гарсан ч үүнийг орхих ёсгүй юм байна шүү гэдгийг багачууд гадарлах боллоо. Хамгийн гол нь хүнээр хэлүүлэлтгүй өөрсдөө ойлгож авсанд тэдний “гавьяа” оршино.
Өөр нэг сайн зүйл гэвэл зайны сургалтыг цаашид явуулах суурь тавигдаж байх шиг. Гэхдээ үүнийг жинхэнэ утгаар нь хөгжүүлье гэвэл бизнес болгох хэрэгтэй. Харин төрийг үүнд хавьтуулж болохгүй. Баллаад хаяна. Боловсролын яаманд боловсролыг хорлогчид байдаг гэж байгаа юм биш.Төр угаасаа бизнес хийж чаддаггүй, үүнийг бүгд мэднэ. Интернэт ашиглан ийм бизнес хийх талаар Энэтхэг чамгүй туршлагатай. Төр нь биш шүү, залуучууд, оюутнууд нь. Америк хүүхэд геометрийн хичээлээр давтлага авах шаардлагатай боллоо гэхэд эх, эцэг нь энэтхэгээс багш хөлсөлнө. Америк багшид цагийн 40 доллар төлдөг бол, энэтхэг оюутанд 15 орчим доллар төлнө. Үр дүн нь адилхан. Энэтхэг багш хичээлээ интернэт ашиглана заадаг юм билээ. Ийм жишээ Томас Фридманы “Хавтгай дэлхий” номонд хэдэн зуугаараа бий. Эхний удаа webcam, интернэт байхад л “хаваасаг”.
Манай залуучууд, багш нар, сэтгүүлчид, эрдэмтэд мэргэшсэн хичээлээ интернэтээр заагаад байж дөнгөнө. Зах зээлийн жамаар, сайн хичээл заадаг хүмүүс, сайн үйлчилгээ үзүүлдэг вэб хуудсууд ашиг орлого нь нэмэгдээд, бизнес нь өргөжөөд л явна. Базаахгүй нэг нь аяндаа хаагдана. Мөнгө хийх боломж байна шүү, залуусаа. Аливаа бизнес хөгжөөд, ашиг олоод ирэхээр төрийн нэр барьсан луйварчид гарч ирдэг. Та биднийг шулаач, луйварчдаас хамгаалахын тулд тухайн бизнес эрхлэгч хэр зэрэг шударга болохыг шалгана , цэгцэлнэ, зөвшөөрөл өгнө гэсээр тэд хүрч ирнэ. Авлига авах гэж байгаа санаа нь, гонж байлгүй. Мэдлэг, боловсрол, хүч чадал гэхээсээ илүү танил талдаа найддаг тэд яаж ч чардайгаад энэ бизнест шон байхгүй. Энэ бол залуус бидний юм.
Зах зээл олдохгүй гэж санаа зоволтгүй. Гадаадад байгаа монголчууд үр хүүхдийнхээ төрөлх хэлний боловсролд ихээхэн санаа зовдог юм билээ. Орос, монгол нь мэдэгдэхгүй амьтан болгохыг хэн л хүсээ аж. Жаахан том болсон хүүхдүүдэд нь түүх, зан заншлын тухай цэгцтэй ойлголт өгөх хэрэгтэй байна. Үүний төлөө тэд мөнгө төлөхөд бэлэн байдаг. Тэдний олонх нь хэзээ нэгэн цагт эх орондоо ирж, ажиллаж, амьдарна шүү дээ. Хаа хаанаа хэрэгтэй бизнес.
Чой.Лувсанжав багштны заасан англи хэлний хичээлийг интернэтэд тавихад л “гадаад хэл заадаг” их олон дамжаа хаагдана даа. Харин сануулж хэлэхэд энэ бүхэн үнэгүй тавигдах ёстой. Энэ бол монголчуудын өмч. Хайран сайхан түүх, соёл минь мартагдлаа гэж шүлсээ үсчүүлж байхын оронд Ш.Чоймаа багштны монгол бичгийн хичээлийг интернэтэд тавиасай билээ. Ийм ажлыг ивээн тэтгэж, мөнгө төгрөг хаяад, далиманд нь өөрсдийгөө сурталчлах сонирхолтой пүүс, компани битгий хэл дэлгүүр, ТҮЦ хогоороо байна, цаана чинь.

ЗЭС

О.ТОГОО (2009-07-25)

Оюутолгойн асуудлаар Монгол амьсгалж байна. “Яг болох гэж байтал энэ ингээд бүтэлгүй болчихлоо, тэр тэгээд саад хийчихлээ” гэх мэтээр биенээ хэмлэж байна. Зэс бол цахилгааныг хамгийн сайн дамжуулдаг металл, цахилгаантай холбоотой бүх зүйлд зэс орно. “Зөвлөлт засаг дээр цахилгаанжуулалтыг нэмбэл коммунизм” болно гэж В.И.Ленин айлдсан. Цахилгаанжуулахад манай Эрдэнэт чамгүй хувь нэмэр оруулсан ч коммунизм байгуулагдсангүй.

Зэс байхгүй бол юун цахилгаан, юун коммунизм байх билээ. Гэтэл бидэнд зэс байна. Байх байхдаа хэд хэдэн “коммунизм” байгуулчихаар их гээч. Монголын ардчилал дээр зэс нэмбэл юу яачих гээд байдаг. Болдоггүй ээ. Гадна, дотны саад тотгороос болоод байгаа гэнэ. Ингэсээр байтал зэсийн үнэ унаад, зэс хэрэггүй болно гэх нь хаашаа юм, хэрэглээ нь багасч мэдэх юм. Мэргэлж байгаа юм биш. Зэсийн хэрэглээ багасч болох нигуур үнэхээр байна. Одоохондоо айхтар ноцтой биш. Гэхдээ л чингэх суурь нь тавигдаж байна гэх үү дээ.

Ойрын өдрүүдэд Оксфордод “TED Global” нэртэй өндөр технологийн бага хурал болж байгааг бүгд мэдэж байгаа. Тэнд үзүүлж байгаа технологи энэ тэр нь атаархаж үхмээр. Хиймэл тархи хийнэ ч гэх шиг. Манай хөрсөн дор “хиймэл тархи” байхгүй болохоор үүгээр ч яахав, тээ.
АНУ-ын “Witricity” компанийн гүйцэтгэх захирал Эрик Гилер “Манай шинэ систем хэдэн бээрээр үргэлжилдэг өндөр өртөгтэй цахилгааны шугамыг орлох болно. Эрчим хүчийг хэрэгтэй газарт нь хүргэхээр баригдаж буй дэд бүтцэд хэдэн их наядаар нь доллар зарцуулж байна шүү дээ” гэж мэдэгдэв. Тус компанийн бүтээсэн систем маш энгийн. Цахилгаан утас ашиглахгүйгээр цахилгаан хэрэгслийг ажиллуулах, гар утас цэнэглэсэн ч болно.
Бага хурал дээр тэрбээр дотор нь өөрсдийн бүтээсэн системээ суулгасан Google компанийн G1 утас, зурагт зэргийг ажиллуулж үзүүлсэн байна.
Физикийн энгийн үзэгдэл дээр тулгуурласан энэ системийг Их Британийн физикийн профессор Марин Солжачич гэж хүний бүтээл дээр үндэслэн бүтээжээ.

Хар ухаанаар бол цахилгаан соронзон долгионыг цахилгаан болгон хувиргах. Физикийн резонанс гэдэг үзэгдэл бий. Аливаа системийн давтамж гадны хүчний давтамжтай давхцахаар резонанс болж хүч нь эрс нэмэгддэг. Чухам үүнийг ашиглан цахилгаан соронзон долгионыг цахилгаан болгон ашиглах системийг тус компани хийжээ. Аугаа их юм энгийн байдаг гэдэг үнэн аж.
Гэхдээ бидэнд айх юм алга. Сүх далайтал үхэр амар гэгчээр хэзээ үйлдвэрээс гарч, хэзээ хэрэглэгчдийн гар дээр очих юм билээ. Тэрнээс өмнө бид амжаад зэсээ ухаж аваад, түрийвчээ түнтийлгэж орхино л доо, эргэлзэх юмгүй. Тэгээд ч Оюутолгойг ашиглан улс орноо хөл дээр нь босгох нь манай улс төрчдийн нэн тэргүүний зорилго биш юм шиг ээ. Хамгийн гол нь энэ гэрээг байгуулснаараа, Монголын түүхэнд үеийн үед дурсагдах баатар болох зорилго олон хүнд байна. Өөрөө баатар болдоггүй юм гэхэд өрөөлийг ийм болгохгүй байх нь чухал бололтой. Түүхэнд үлдэхийн тулд түүх сайн мэддэг, түүх хэрхэн бүтдэгийг мэддэг байх хэрэгтэй.

Цаг хугацаа бол хамгийн шударга шүүх. Түүхийг ямар ч өнцгөөр хэн ч бичиж болно, бас харж болно. Харин цаг хугацаа бол бүгдийг үнэнээр нь шүүж, хэзээ нэгэн цагт дэлгэн тавина. Учир түүнийг хүн бүтээдэггүй юм.

Мөнгөөр “Дуулдаг гудамжны дуучид, мөнгөөр кноп дардаг төрийн түшээдийн дэмжлэгээр хэн нэгнийг унагаж болно, байр суурийг нь эзэлж болно, өөрөө оронд нь очоод гэрээ байгуулж, бас “баатар” болж болно. Баатар болчихоод баярлан хөөрч болно. Яаж баатар болсныг чинь хүмүүс санаж л байна. Ер нь тэгээд хүний зовлонд баярлаж, түүгээрээ баяр бах болох нь чөтгөр болж байгаагийн шинж юм гэнэ лээ. Чөтгөрийг сайнаар дурсдаг юм болов уу.